Kamulaştırma davalarında görevli ve yetkili mahkeme
Kamulaştırma uyuşmazlıklarında ilk belirlenmesi gereken husus, davanın hangi yargı kolunda görüleceğidir. Yanlış yargı kolunda açılan dava görev yönünden reddedilir ve bu sırada işleyen süreler malik aleyhine sonuç doğurabilir.
Görevli mahkeme, uyuşmazlığın türüne ve idarenin işleminin niteliğine göre değişir.
İdarenin açtığı bedel tespiti davaları
Usulüne uygun bir kamulaştırma işleminde bedel tespiti ve tescil davasını idare açar. Bu davalar taşınmazın bulunduğu yer asliye hukuk mahkemesinde görülür ve yetki kesindir; taraflar anlaşarak başka bir mahkemeyi yetkili kılamaz.
Kamulaştırma işlemine karşı açılan davalar
Kamulaştırma kararının kendisine, kamu yararı kararına ya da işlemin usulüne yönelik iptal talepleri idari yargıya aittir. Burada tartışılan bedel değil, idarenin işleminin hukuka uygunluğudur.
Aynı taşınmaz hakkında biri adli biri idari yargıda olmak üzere iki ayrı sürecin birlikte yürümesi bu yüzden mümkündür.
Kamulaştırmasız el atmada durum
Ortada usulüne uygun bir kamulaştırma işlemi yoksa görevli yargı kolu, el atmanın türüne göre belirlenir. Taşınmaza fiilen el konulmuş, üzerinden yol geçirilmiş ya da bir tesise dahil edilmişse uyuşmazlık adli yargıda görülür.
Fiziksel bir müdahale bulunmayıp kısıtlılık imar planından doğuyorsa, görevli yargı kolu, uygulamada yerleşmiş tek bir ayrıma göre değil, ilgili mevzuat hükümleri ile güncel içtihat birlikte değerlendirilerek belirlenir. Dosyanın başında bu değerlendirmenin yapılması gerekir.
Uygulamada sık karşılaşılan durumlar
- Taşınmazın bulunduğu yer mahkemesinin yetkisi kamulaştırma davalarında kesindir; yetki itirazı resen de incelenir.
- Birden fazla taşınmaza ilişkin talepler, taşınmazların farklı yargı çevrelerinde bulunması hâlinde ayrılabilir.
- Görevsizlik kararı verilmesi hâlinde dosyanın görevli mahkemeye gönderilmesi için öngörülen süre içinde başvuru yapılmazsa dava açılmamış sayılır.
- Fiili ve hukuki el atmanın bir arada bulunduğu dosyalarda taleplerin ayrı ayrı değerlendirilmesi gerekebilir.
Dosyanın hangi yargı kolunda açılacağı, esasa geçilmeden önce verilmesi gereken karardır. Yanlış tercih yalnızca zaman kaybettirmez; bu sırada işleyen süreler malikin aleyhine sonuç doğurabilir.
Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır, hukuki görüş niteliği taşımaz. Somut uyuşmazlığınız için bir avukata başvurunuz.