Kıdem ve ihbar tazminatının hesaplanması

Kıdem ve ihbar tazminatı çoğu zaman birlikte anılır, ancak farklı şartlara bağlı ve farklı biçimde hesaplanan iki ayrı alacaktır.

Hesaplamadaki en yaygın hata, ikisinin de çıplak ücret üzerinden hesaplanmasıdır. Oysa kıdem tazminatında esas alınan ücret, çıplak ücret değildir.

Kıdem tazminatının şartları

Kıdem tazminatına hak kazanmak için işçinin aynı işverene bağlı olarak en az bir yıl çalışmış olması ve iş sözleşmesinin kanunda sayılan sebeplerden biriyle sona ermiş olması gerekir.

İşveren tarafından ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırılık dışındaki bir sebeple yapılan fesih, işçinin haklı nedenle feshi, askerlik, emeklilik ve kadın işçi bakımından evlilik nedeniyle fesih bu kapsamdadır. Buna karşılık işçinin haklı bir sebep olmaksızın istifa etmesi hâlinde kıdem tazminatı doğmaz.

Giydirilmiş ücret

Kıdem tazminatı, her geçen tam yıl için otuz günlük giydirilmiş brüt ücret tutarındadır. Bir yıldan artan süreler de aynı oranda hesaplanır.

Giydirilmiş ücret, çıplak ücrete ek olarak işçiye süreklilik arz eden biçimde sağlanan para ve parayla ölçülebilen menfaatleri içerir. Yol yardımı, yemek yardımı, düzenli ödenen ikramiye ve sosyal yardımlar bu kapsamda değerlendirilir.

Süreklilik taşımayan, arızi nitelikteki ödemeler ise hesaba dahil edilmez. Bir ödemenin hangi kategoriye girdiği, bordro kayıtları ve fiili uygulama birlikte incelenerek belirlenir.

Kıdem tazminatında kanunla belirlenen bir tavan bulunur; hesaplanan tutar bu tavanı aşamaz. Tavan tutarı dönemsel olarak güncellenir ve fesih tarihinde yürürlükte olan tutar esas alınır.

İhbar tazminatı

İhbar tazminatı, iş sözleşmesini bildirim süresine uymaksızın fesheden tarafın karşı tarafa ödediği tazminattır. Hem işveren hem işçi bakımından söz konusu olabilir.

Bildirim süreleri işçinin kıdemine göre belirlenir: altı aydan az çalışmada iki hafta, altı ay ile bir buçuk yıl arasında dört hafta, bir buçuk yıl ile üç yıl arasında altı hafta, üç yıldan fazla çalışmada sekiz hafta.

Bu süreler asgari niteliktedir; sözleşmeyle artırılabilir. İhbar tazminatı da giydirilmiş ücret üzerinden hesaplanır.

Hesaplamada gözden kaçanlar

• Çalışma süresinin tespitinde işe giriş ve çıkış bildirgeleri ile fiili çalışma arasındaki farklar incelenir.
• Aynı işverene ait farklı işyerlerinde geçen süreler kıdem hesabında birleştirilebilir.
• Ara verilmiş çalışmalarda hangi dönemlerin birleştirileceği ayrıca değerlendirilir.
• Haklı nedenle fesihte, fesih bildiriminin sebebini açıkça içermesi ve süresinde yapılması gerekir.
• Kıdem tazminatından yalnızca damga vergisi kesilir; ihbar tazminatı ise gelir vergisine tabidir.
• İbraname imzalanmış olması tek başına alacağın sona erdiğini göstermez; ibranamenin geçerlilik şartları ayrıca denetlenir.

Sonuç

Kıdem ve ihbar tazminatında sonucu belirleyen üç unsur vardır: çalışma süresinin doğru tespiti, fesih şeklinin doğru nitelendirilmesi ve ücretin giydirilmiş olarak hesaplanması. Bu üçünden birindeki hata, tazminat tutarını önemli ölçüde değiştirir.

Yazar Av. Can Berk Candır BARO SİCİL NO 4876 · ÇAĞ ÜNIVERSITESI HUKUK FAKÜLTESI

Lise eğitimini İsviçre'de Institut Monte Rosa'da, lisans eğitimini Boston'da Suffolk University'de tamamladı. Çağ Üniversitesi Hukuk Fakültesi mezunu olup 2017 yılından bu yana avukatlık ve hukuki danışmanlık faaliyeti yürütüyor.

Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır, hukuki görüş niteliği taşımaz. Somut uyuşmazlığınız için bir avukata başvurunuz.